~ Η μόδα και η queer δημιουργικότητα: μια σχέση που άλλαξε την αισθητική του 20ού αιώνα.
Η μόδα συχνά κατηγορείται ότι είναι επιφανειακή.
Στην πραγματικότητα όμως είναι ένας από τους πιο ζωντανούς καθρέφτες της κοινωνίας.
Τα ρούχα δεν αφηγούνται μόνο αισθητικές επιλογές. Αφηγούνται ιστορίες για το σώμα, την εξουσία, την ταυτότητα και την ελευθερία. Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά την ιστορία της σύγχρονης μόδας, θα διαπιστώσει ότι μεγάλο μέρος της δημιουργικής της δύναμης γεννήθηκε μέσα από τη συνάντηση της μόδας με τη διαφορετικότητα.
Ιδιαίτερα μέσα από τη σχέση της με την queer δημιουργικότητα.
Αυτή η σχέση δεν είναι μόνο αισθητική. Είναι βαθιά ιστορική και πολιτισμική.
Σε πολλές περιόδους της ιστορίας, η κοινωνία δεν ήταν ένας εύκολος χώρος για την έκφραση της διαφορετικότητας. Οι ταυτότητες φύλου και σεξουαλικότητας συχνά αντιμετωπίζονταν με περιορισμούς, προκαταλήψεις ή και σιωπή.
Η μόδα όμως λειτούργησε συχνά ως ένας διαφορετικός χώρος.
Τα ατελιέ, τα περιοδικά, οι πασαρέλες και οι καλλιτεχνικοί κύκλοι της μόδας έγιναν περιβάλλοντα όπου η δημιουργική έκφραση μπορούσε να αναπτυχθεί με μεγαλύτερη ελευθερία.
Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί δημιουργοί της queer κοινότητας βρήκαν τη δυνατότητα να μετατρέψουν την προσωπική τους εμπειρία σε αισθητική γλώσσα.
Η μόδα έγινε έτσι ένας χώρος όπου η διαφορετικότητα δεν ήταν εμπόδιο αλλά συχνά πηγή δημιουργικής δύναμης.
Υπάρχει όμως μια ακόμη ενδιαφέρουσα ιστορική διάσταση.
Για αιώνες οι γυναίκες είχαν περιορισμένη πρόσβαση σε δημόσια πεδία δράσης: πολιτική, οικονομία, εξουσία ή καλλιτεχνική αναγνώριση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ένδυση έγινε ένα από τα λίγα μέσα μέσα από τα οποία μπορούσαν να εκφράσουν αισθητική, προσωπικότητα και κοινωνική παρουσία.
Βεβαίως η μόδα λειτουργούσε συχνά και ως ένδειξη κοινωνικού στάτους ,όχι απαραίτητα της ίδιας της γυναίκας αλλά του πατέρα ή του συζύγου της. Παρ’ όλα αυτά, μέσα σε αυτούς τους περιορισμούς, η ένδυση έγινε ένας τρόπος προσωπικής έκφρασης.
Κάτι αντίστοιχο συνέβη ιστορικά και με πολλούς gay άνδρες. Σε εποχές όπου η κοινωνική αποδοχή ήταν περιορισμένη, η δημιουργικότητα συχνά έβρισκε διέξοδο σε χώρους όπου η αισθητική και η καλλιτεχνική έκφραση είχαν μεγαλύτερη ελευθερία.
Η μόδα υπήρξε ένας από αυτούς τους χώρους.
Όπως οι γυναίκες χρησιμοποίησαν την ένδυση για να δηλώσουν παρουσία μέσα σε ένα σύστημα που τις περιόριζε, έτσι και πολλοί δημιουργοί της queer κοινότητας βρήκαν στη μόδα ένα πεδίο όπου η προσωπική εμπειρία μπορούσε να μετατραπεί σε δημιουργία.
Για να κατανοήσει κανείς γιατί τόσοι σημαντικοί δημιουργοί της μόδας προέρχονταν από την queer κοινότητα, πρέπει να κοιτάξει το πώς διαμορφώθηκε η ίδια η βιομηχανία της μόδας.
Η σύγχρονη μόδα οργανώθηκε τον 19ο αιώνα γύρω από την υψηλή ραπτική στο Paris. Από τότε εξελίχθηκε σε έναν χώρο όπου η αισθητική, η καλλιτεχνική έκφραση και η δημιουργικότητα είχαν κεντρικό ρόλο.
Σε αντίθεση με επαγγέλματα που συνδέονταν με την πολιτική εξουσία, τη στρατιωτική καριέρα ή τη βαριά βιομηχανία, η μόδα ανήκε στον χώρο των τεχνών. Αυτό σήμαινε ότι μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα περιβάλλον όπου διαφορετικές εμπειρίες ζωής μπορούσαν να μετατραπούν σε δημιουργική πρόταση.
Πολλοί δημιουργοί της queer κοινότητας αξιοποίησαν αυτή τη δυνατότητα.
~Οι δημιουργοί που επαναπροσδιόρισαν τη μόδα.
Η επιρροή αυτή είναι εμφανής σε μερικές από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της μόδας του 20ού αιώνα.
Ο Yves Saint Laurent παρουσίασε το εμβληματικό γυναικείο tuxedo Le Smoking, ένα ένδυμα που αμφισβήτησε τους αυστηρούς ενδυματολογικούς ρόλους των φύλων.
Ο Jean Paul Gaultier έπαιξε συνειδητά με τα όρια της θηλυκότητας και της αρρενωπότητας, δημιουργώντας μια αισθητική που συνδύαζε performance, θεατρικότητα και μόδα.
Ο Gianni Versace μετέφερε στην υψηλή μόδα την ενέργεια της pop κουλτούρας και της νυχτερινής ζωής.
Και ο Alexander McQueen μετέτρεψε τις επιδείξεις μόδας σε καλλιτεχνικές αφηγήσεις που εξερευνούσαν την ανθρώπινη ταυτότητα και τη διαφορετικότητα.
Οι δημιουργοί αυτοί δεν άλλαξαν μόνο την αισθητική της μόδας. Άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο η μόδα σκέφτεται το σώμα και το φύλο.
Η ένδυση ανέκαθεν λειτουργούσε ως σύστημα συμβόλων.
Ένα ρούχο μπορεί να δηλώνει κοινωνική θέση, πολιτισμική ταυτότητα ή προσωπική στάση απέναντι στον κόσμο.
Στην queer κουλτούρα, η ένδυση συχνά λειτούργησε ως μέσο ορατότητας. Όταν άλλοι κοινωνικοί χώροι δεν επέτρεπαν την ελεύθερη έκφραση, η εμφάνιση έγινε τρόπος δήλωσης ταυτότητας.
Η drag κουλτούρα, η club σκηνή, η υπερβολή της μόδας των δεκαετιών του ’80 και του ’90, αλλά και οι σύγχρονες gender-fluid τάσεις αποτελούν εκφράσεις αυτής της δυναμικής.
Η μόδα έτσι μετατρέπεται από αισθητική επιλογή σε πολιτισμική αφήγηση.
Όπως κάθε μεγάλος πολιτισμικός χώρος, έτσι και η μόδα έχει τις αντιφάσεις της.
Παρόλο που η queer δημιουργικότητα επηρέασε βαθιά την αισθητική της βιομηχανίας, η αναγνώριση αυτής της συμβολής δεν ήταν πάντα ισότιμη. Η εμπορική μόδα πολλές φορές υιοθέτησε στοιχεία της κουλτούρας αυτής χωρίς να αναγνωρίζει πλήρως την προέλευσή τους.
Ταυτόχρονα, η σύγχρονη εποχή βλέπει όλο και περισσότερες προσπάθειες εκπροσώπησης και ορατότητας. Η συζήτηση για την ταυτότητα, το σώμα και τη διαφορετικότητα παραμένει ζωντανή και συνεχίζει να επηρεάζει τη δημιουργική κατεύθυνση της μόδας.
Η μόδα συχνά παρουσιάζεται ως κάτι ελαφρύ και επιφανειακό.
Κι όμως, η ιστορία της δείχνει το αντίθετο. Είναι ένας χώρος όπου κοινωνικές εμπειρίες μετατρέπονται σε αισθητική δημιουργία.
Η σχέση της με την queer δημιουργικότητα αποδεικνύει ότι η μόδα μπορεί να γίνει ένας τόπος όπου η διαφορετικότητα μετατρέπεται σε δύναμη.
Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της:
ότι μέσα από υφάσματα, σιλουέτες και εικόνες μπορεί να αφηγηθεί ιστορίες ανθρώπων που διεκδικούν τον χώρο τους στον κόσμο.
~Σημειώσεις Εκπαιδεύτριας Μόδας~
Για τους σπουδαστές μόδας, η μελέτη αυτής της σχέσης αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό:
η μόδα δεν δημιουργείται σε κοινωνικό κενό
επηρεάζεται από πολιτισμικές εμπειρίες και κοινωνικές αλλαγές
η διαφορετικότητα συχνά λειτουργεί ως κινητήριος δύναμη δημιουργίας
Η κατανόηση αυτών των διαδικασιών βοηθά τους νέους δημιουργούς να αντιληφθούν ότι το ένδυμα δεν είναι μόνο αντικείμενο σχεδιασμού αλλά και φορέας πολιτισμικών ιδεών.
~
X CivilA
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου