~Σκέψεις για το bullying, την έλλειψη ορίων και τον ρόλο της εκπαίδευσης και του πολιτισμού σε μια κοινωνία που φαίνεται να κουβαλά όλο και περισσότερη συσσωρευμένη ένταση.
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερα περιστατικά βίας εμφανίζονται στην ελληνική κοινωνία. Βία στους δρόμους, στα σχολεία, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακόμη και μέσα σε χώρους που κάποτε θεωρούνταν αυτονόητα ασφαλείς, όπως η σχολική τάξη.
Πρόσφατα έγινε γνωστή η περίπτωση μιας καθηγήτριας που υπέστη σοβαρό επεισόδιο υγείας ύστερα από έντονο εκφοβισμό μέσα στην τάξη. Δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Είναι ένα ακόμη σημάδι ότι η ένταση που διατρέχει την κοινωνία βρίσκει διέξοδο με τρόπους που ξεπερνούν κάθε επιτρεπτό όριο.
Η συζήτηση γύρω από το bullying συνήθως επικεντρώνεται στα παιδιά και στους εφήβους. Όμως το φαινόμενο δεν εμφανίζεται από το πουθενά. Αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί συνολικά μια κοινωνία.
Η βία δεν είναι πάντα αποτέλεσμα μόνο θυμού.
Συχνά είναι αποτέλεσμα έλλειψης ορίων.
Όταν μια κοινωνία δυσκολεύεται να ορίσει τι επιτρέπεται και τι όχι, τι είναι αποδεκτό και τι προσβλητικό, τότε η ένταση αρχίζει να διοχετεύεται προς τον πιο "αδύναμο κρίκο".
Στην περίπτωση του σχολείου, αυτός ο κρίκος μπορεί να είναι ένας μαθητής.
Μερικές φορές όμως μπορεί να είναι και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός. Δυστυχώς σήμερα, ο εκπαιδευτικός έχει να πολεμήσει το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα, να έρθει αντιμέτωπος με γονείς και κηδεμόνες.
Η βία δεν είναι μόνο ένα ατομικό πρόβλημα συμπεριφοράς όμως, είναι και ένα πολιτισμικό σύμπτωμα.
Σε κοινωνίες όπου η ένταση συσσωρεύεται, οικονομικά, κοινωνικά ή συναισθηματικά, η επιθετικότητα βρίσκει συχνά μικρές καθημερινές διεξόδους στα σχολικά προαύλια, σε δημόσιους διαλογους και φυσικά σε οικογενειακά περιβάλλοντα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι είναι «πιο κακοί» από παλιά, σημαίνει όμως ότι τα πλαίσια μέσα στα οποία μαθαίνουμε να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας ίσως έχουν αποδυναμωθεί.
Και εδώ προκύπτει ένα σημαντικό ερώτημα:
Μπορεί η παιδεία να λειτουργήσει ως αντίβαρο σε αυτή τη βία;
Η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο τη μετάδοση γνώσεων.
Αφορά και τη διαμόρφωση ανθρώπων.
Η διδασκαλία της ιστορίας, της λογοτεχνίας, της τέχνης ή της φιλοσοφίας δεν έχει μόνο γνωστική αξία. Δημιουργεί έναν τρόπο σκέψης. Μαθαίνει στους ανθρώπους να αναγνωρίζουν τη διαφορετικότητα, να κατανοούν τη σύνθετη φύση των ανθρώπινων σχέσεων και να τοποθετούν τον εαυτό τους μέσα σε ένα ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο.
Η παιδεία καλλιεργεί κάτι που συχνά υποτιμάται: το μέτρο.
Και το μέτρο είναι ίσως το πιο σημαντικό αντίδοτο στη βία.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος, λιγότερο συζητημένος παράγοντας: η αισθητική.
Η επαφή με την τέχνη, τη μουσική, το θέατρο, το σχέδιο ή ακόμη και τη μόδα καλλιεργεί την ευαισθησία του ανθρώπου. Δημιουργεί μια σχέση με τη λεπτομέρεια, με την ισορροπία, με την αρμονία.
Η αισθητική εκπαίδευση δεν κάνει τους ανθρώπους απλώς «καλλιτεχνικούς».
Τους μαθαίνει να παρατηρούν.
Και ένας άνθρωπος που έχει μάθει να παρατηρεί, να αναγνωρίζει αποχρώσεις και να αντιλαμβάνεται την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας, είναι συχνά λιγότερο πρόθυμος να καταφύγει στη βία ως πρώτο τρόπο έκφρασης.
Η αισθητική καλλιέργεια λειτουργεί σαν μια μορφή εσωτερικής πειθαρχίας.
Φυσικά, ούτε η παιδεία ούτε η αισθητική μπορούν από μόνες τους να εξαλείψουν τη βία.
Η κοινωνία χρειάζεται και σαφή όρια.
Χρειάζεται θεσμούς που λειτουργούν, σχολεία που προστατεύουν τους ανθρώπους τους και μια κουλτούρα που δεν θεωρεί την επιθετικότητα αποδεκτή μορφή έκφρασης.
Η καλλιέργεια και τα όρια δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους.
Αντίθετα, συμπληρώνουν το ένα το άλλο.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο πώς θα τιμωρηθεί η βία.
Το ερώτημα είναι πώς θα διαμορφωθεί μια κοινωνία που θα τη χρειάζεται όλο και λιγότερο.
Ίσως η απάντηση να βρίσκεται σε κάτι που μοιάζει απλό αλλά είναι βαθιά απαιτητικό:
στην καλλιέργεια ανθρώπων που έχουν μάθει να σκέφτονται, να αισθάνονται και να συνυπάρχουν.
Η παιδεία και η αισθητική δεν είναι πολυτέλεια.
Είναι εργαλεία πολιτισμού.
Και ο πολιτισμός είναι, τελικά, ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία προσπαθεί να περιορίσει τη βία της.
Γραμμένο, σφιχτά και στενάχωρα, με αφορμή το θάνατο της καθηγήτριας Σοφίας Χρηστίδου.
X CivilA
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου